Ergonomie. Gezond werken, minder verzuim en hogere productiviteit.  

Fysieke overbelasting is een van de belangrijkste oorzaken van ziekteverzuim en verminderde inzetbaarheid van medewerkers in magazijnen. Dagelijks tillen, draaien, reiken, bukken en langdurig staan zonder ergonomische ondersteuning leidt tot klachten aan rug, schouders, nek en knieën. In deze publicatie bespreek ik vijf belangrijke oorzaken van lichamelijke klachten, aangevuld met organisatorische en technische maatregelen om deze te voorkomen. Door ergonomie structureel te integreren in magazijninrichting, werkprocessen en gedrag kunnen organisaties zowel de gezondheid van medewerkers als de operationele prestaties verbeteren.
Magazijnen zijn dynamische werkomgevingen waarin efficiëntie en snelheid voorop staan. Tegelijk constateer ik dat het fysieke aspect van het werk regelmatig wordt onderschat. Ergonomie wordt nog te vaak gezien als een ‘zachte’ factor, terwijl de impact op kosten, continuïteit en veiligheid aanzienlijk is.
​
Ergonomie richt zich op het afstemmen van werk, werkplekken en hulpmiddelen op de mens. In een magazijncontext betekent dit het beperken van fysieke belasting, het voorkomen van schadelijke houdingen en bewegingen, het ondersteunen van medewerkers met hulpmiddelen en het doordacht inrichten van werkplekken. Een ergonomisch ingericht magazijn voorkomt klachten in plaats van ze achteraf te behandelen.

Tillen als structureel risico

Tillen is een belangrijke oorzaak van rugklachten in magazijnen. Vooral herhaald tillen, tillen in een ongunstige houding of het hanteren van zware of onhandige lasten vergroot het risico op letsel. In de praktijk gaat het om acute rugblessures, chronische lage rugklachten en hernia’s, meestal met langdurige uitval tot gevolg.
​
Bewustwording en training vormen de basis van preventie. Het regelmatig instrueren van medewerkers in een gezonde tiltechniek blijft een relatief eenvoudige en kosteneffectieve maatregel. Gezond tillen gebeurt vanuit de benen, met rechte rug en met de last dicht tegen het lichaam. Ook het gelijktijdig willen tillen van meerdere lasten is een gewoonte die moet worden afgeleerd. Organisatorisch kunnen afspraken worden gemaakt over maximale doosgewichten en palletstapelhoogtes. Technisch kan worden ingezet op hulpmiddelen zoals hoogheffende palletwagens, heftafels, vacuümheffers en exoskeletten.

Draaien onder belasting

​Een tweede, vaak onderschat risico is het draaien van de romp terwijl de rug belast is. Dit komt veel voor tijdens orderpicken, inpakken en palletiseren en veroorzaakt extra druk op de tussenwervelschijven. Het kan leiden tot spit, rugverrekking en structurele rugklachten.
Bij veelvuldig draaien moet de draaibeweging met de voeten worden gemaakt en niet met de romp. Dit kan relatief eenvoudig worden gestimuleerd door de lay-out van de werkplek aan te passen. Als voorbeeld neem ik een medewerker die een doos van de rollerbaan op de inpaktafel moet plaatsen. Door de afstand tussen rollerbaan en inpakstation zodanig te vergroten, wordt de medewerker gedwongen stappen te maken in plaats van op zijn plek te blijven staan en daarbij steeds zijn romp te draaien. Efficiëntie en ergonomie moeten hier tegen elkaar worden afgewogen.

Reiken en werken boven schouderhoogte

Diep reiken vormt een derde oorzaak van fysieke belasting en gaat vaak samen met tillen in een ongunstige houding en werken boven schouderhoogte. Dit komt met name voor bij orderpicken vanuit palletstellingen. Wanneer onderste liggers gedeeltelijk zijn ingericht voor het picken van individuele dozen, kan tot een meter diep moeten worden gereikt.
​
Organisatorisch kan worden afgesproken de goederen minder diep op te slaan, bijvoorbeeld maximaal 60 tot 80 centimeter. Om tot een technische oplossing te komen, moet je je de vraag stellen of deze opslagmethodiek wel efficiënt is en aansluit bij een juiste wijze van orderpicken. Wanneer de lay-out geen alternatieven biedt, kan investeren in uitschuiflades een passende oplossing zijn.
​
Bij het reiken boven schouderhoogte liggen producten simpelweg te hoog in de stelling. Een praktische organisatorische aanpak is het toepassen van een zogenoemde “Golden Zone”, waarbij niet alleen snellopende maar ook zware producten op de best bereikbare locaties worden geplaatst.

Bukken en lage werkposities

​Bukken vormt de vierde belangrijke klachtenveroorzaker en leidt tot hoge belasting van onderrug en knieën. Dit is zichtbaar bij het picken van dozen vanaf pallets op vloerniveau in een palletstelling. Wanneer de onderste ligger van een palletstelling te laag is geplaatst, ontstaat een structureel ongunstige werkhouding.
​
Een technische oplossing is de onderste ligger op een hoogte van 200 centimeter te plaatsen om zowel rugklachten als hoofdletsel te voorkomen. Het is een afweging tussen maximale ruimtebenutting en optimale arbeidsomstandigheden.

Langdurig staan

​Langdurig staan vormt de vijfde oorzaak van fysieke belasting. Statische spierspanning belast rug, nek, schouders en benen en kan leiden tot onderrugklachten en doorbloedingsproblemen
zoals spataderen.
​
Afwisseling in werkhouding is essentieel. Door werkzaamheden te variëren en de staande houding regelmatig te onderbreken met lopen of zitten kan de belasting worden verminderd. Technische ondersteuning bestaat onder meer uit anti-vermoeidheidsmatten, sta-hulpen en werkplekken met verstelbare werkbladen op ellebooghoogte.

Ergonomie als organisatorische opgave

​Ergonomie is niet uitsluitend een technische kwestie, maar vooral een organisatorische uitdaging. Structurele training en instructie, betrokkenheid van medewerkers, regelmatige observaties op de werkvloer en evaluaties door leidinggevenden zijn cruciaal. Door taakroulatie toe te passen kan fysieke belasting worden gespreid. Daarnaast is een open cultuur noodzakelijk waarin klachten bespreekbaar zijn en collega’s elkaar op werkhouding kunnen aanspreken.

Investeren in duurzame inzetbaarheid

​Een ergonomisch ingericht magazijn vermindert fysieke klachten, verlaagt ziekteverzuim en verhoogt productiviteit en werktevredenheid. Door aandacht te besteden aan tillen, draaien, reiken, bukken en langdurig staan en door ergonomie structureel te verankeren in inrichting en organisatie, ontstaat een duurzame en toekomstbestendige werkomgeving. Ergonomie is daarmee geen kostenpost, maar een investering die zich aantoonbaar terugverdient.
Benieuwd hoe de MagazijnExpert je kan helpen met training en duurzame inzet van jouw medewerkers? Vul het contactformulier in voor een inspirerend eerste gesprek met jouw nieuwe kennis.